Chrapanie, to dosyć powszechna dolegliwość. Cierpi na nią ponad ¼ ludzi na świecie. Teoretycznie nie jest ono uzależnione od wieku ani płci, choć statystycznie, to właśnie mężczyźni w średnim wieku i z nadwagą stanowią przeważającą część tej grupy.
Chrapanie polega na wibracji tkanek miękkich podniebienia, języczka, łuków podniebienno-gardłowych, a także podniebienno-językowych i częściowo zapadających się ścian gardła. To sygnał, że u śpiącego – w górnych drogach oddechowych – występuje przeszkoda uniemożliwiająca właściwy przepływ powietrza.
W skrajnych sytuacjach zapadanie się ścian gardła wywołuje bezdech senny (obstructive sleep apnea syndrom, OSAS) czyli krótkotrwałe, powtarzające się przerwy w oddychaniu, czego konsekwencją jest niedotlenienie organizmu.
Jeżeli zatem:
- masz niespokojny sen,
- budzisz się odczuciem suchego i bolącego gardła,
- doskwiera Ci wzmożona senność w ciągu dnia,
- towarzyszy Ci permanentne uczucie zmęczenia,
- cierpisz na poranne bóle głowy,
- zauważasz pogorszenie funkcji fizycznej, intelektualnej i seksualnej,
- jesteś rozdrażniony i masz trudności z koncentracją,
zapraszam Cię na konsultacje laryngologiczną, abym mógł właściwie zdiagnozować Twój problem i wdrożyć odpowiednie leczenie.
Czynniki mogące mieć wpływ na powstanie blokady w górnych drogach oddechowych będącą przyczyną chrapania:
- Wiek. Chrapanie jest bardziej powszechne u osób starszych, ponieważ napięcie mięśni zmniejsza się, powodując zapadanie się ścian dróg oddechowych.
- Alkohol i środki uspokajające. Napoje zawierające alkohol i niektóre leki, rozluźniają mięśnie, ograniczając tym samym przepływ powietrza przez nos, usta i gardło.
- Anatomia. Powiększone migdałki podniebienne lub duży język mogą utrudniać przepływ powietrza przez nos i usta. Skrzywiona przegroda nosa może również blokować przepływ powietrza.
- Płeć. Chrapanie – statystycznie – występuje częściej u mężczyzn.
- Dziedziczność. Chrapanie jest dziedziczne. Jeśli masz biologicznego rodzica, który chrapie, istnieje większe prawdopodobieństwo, że ty też będziesz chrapać.
- Ogólny stan zdrowia. Zatkany nos z powodu alergii i przeziębienia blokuje przepływ powietrza przez usta i nos. Kobiety w ciąży są również bardziej narażone na chrapanie ze względu na zmiany hormonalne.
- Waga. Chrapanie i zaburzenia oddychania związane ze snem częściej występują u osób z nadwagą (wskaźnik masy ciała lub BMI większy niż 25) lub otyłością (BMI większy niż 30).
Przyczyny chrapania:
Nieprawidłowości w obrębie nosa, tj.:
- krzywa przegroda nosa (septoplastyka),
- przerost małżowin nosowych (konchoplastyka),
- alergiczny nieżyt nosa lub polekowy nieżyt nosa, będący wynikiem uzależnienia od kropli do nosa,
- polipy nosa,
- przewlekłe zapalenie zatok;
Nieprawidłowości w obrębie gardła:
- przerost języczka,
- zbyt wiotkie, przerośnięte podniebienie miękkie,
- przerost migdałków (tonsillectomia),
- przerost języka,
- wiotkość języka,
- mała i cofnięta żuchwa,
- wady zgryzu.
Najczęstszymi przyczynami chrapania u dzieci są:
- przerost migdałków podniebiennych lub migdałka gardłowego (adenotomia)
- alergie i niedrożność nosa, która może być wynikiem różnych infekcji.
Chrapanie i bezdech senny – zagrożenie dla Twojego zdrowia i życia
W naszym społeczeństwie chrapanie jest postrzegane jako drażniąca, ale całkiem niegroźna przypadłość. Traktowanie jej z przymrużeniem oka prowadzi do lekceważenia chrapania i jego skutków. Mało kto zdaje sobie sprawę z tego, czym tak naprawdę jest chrapanie i jakie niesie zagrożenia. Nadal niewiele osób próbuje skutecznie pozbyć się tego problemu, nie zdając sobie sprawy z jego powagi. Najczęściej korzystają z doraźnych środków, takich jak stopery do uszu lub spanie w innym pomieszczeniu, aby nie słyszeć w nocy chrapiącej osoby.
Przerwy w oddychaniu i epizody spłyconego oddechu podczas snu powodują zmęczenie, senność, rozdrażnienie, bóle głowy i problemy z koncentracją, w wyniku czego obniża się wydolność fizyczna, intelektualna i seksualna. Ponieważ chrapanie jest przyczyną permanentnego przemęczenia, przekłada się to na spadek witalności nawet u bardzo aktywnych wcześniej osób, które tracą chęć do działania. Z kolei zaniechanie aktywności fizycznej powoduje jeszcze mniejsze utlenienie krwi, co może znacząco wpływać na obniżenie nastroju, a to często prowadzi do wzrostu masy ciała.
Chrapanie jest też przyczyną zwiększonej podatności na infekcje. Oddychanie przez otwarte usta prowadzi do nadmiernego wysychania błony śluzowej, z kolei zaś wyschnięte błony śluzowe stają się bardziej podatne na różnego rodzaju infekcje.
Chrapanie powoduje przyspieszoną pracę serca, podnosi ciśnienie oraz zmniejsza dotlenienie organizmu nawet o 30 proc.
Wystąpieniu – dodatkowo – bezdechów sennych, sprzyja nadwaga, wiek (mężczyźni po 40 roku życia, kobiety po 50 roku życia) oraz stosowanie używek.
Długotrwałe problemy z chrapaniem i bezdechem sennym są przyczyną niedotlenienia mózgu. U osób, które chrapią, nasycenie krwi tętniczej w tlen może spaść nawet o połowę, co jest bardzo groźne dla organizmu.
Nieleczone chrapanie i bezdechy senne mogą latami siać spustoszenie w organizmie.
Zmiany zachodzą powoli i nie są zauważane przez pacjentów. Dlatego też najlepiej rozpocząć leczenie, jak tylko pojawi się problem, aby zapobiec jego tragicznym skutkom i nie dopuścić do rozwinięcia się groźnych powikłań. Niedotlenienie tkanek organizmu przyczynia się bowiem, oprócz wszystkich wspomnianych powyżej dolegliwości, do rozwoju poważnych schorzeń układu krążenia, takich jak: nadciśnienie tętnicze, zaburzenia rytmu serca, zawał mięśnia sercowego lub udar mózgu. U starszych osób niedotlenienie mózgu przyśpiesza i nasila chorobę Alzheimera oraz inne zaburzenia poznawcze.
Diagnostyka chrapania
Aby móc podjąć skuteczne leczenie, bardzo ważna jest diagnostyka, w której kluczową rolę odgrywa szczegółowy wywiad lekarski. Nowoczesna diagnostyka pozwala mi na dokładne zbadanie nosa oraz gardła w bezbolesny sposób i w komfortowych warunkach. Bardzo istotnymi elementami diagnostyki chorego z chrapaniem i bezdechami sennymi są: badanie laryngologiczne i polisomnografia, czyli badanie rejestrujące najistotniejsze procesy, które zachodzą w ludzkim ciele podczas snu, tj. ocena aktywność fal mózgowych, rytmu oddychania, tętna i poziomu tlenu we krwi, ruchów Twojego ciała podczas snu, cykli snu i chrapania.
Podczas badania przedmiotowego zwracam szczególną uwagę na patologie występujące w obrębie nosa, nosogardła, jamy ustnej i gardła. Na podstawie wyników badań podejmuję decyzję dotyczącą wyboru metody i sposobu leczenia. Badanie można czasami uzupełnić tomografią komputerową, zdjęciem cefalometrycznym, endoskopią nosa i gardła lub rynomanometrią oceniającą obiektywnie drożność jamy nosowej, ale nie w każdym przypadku jest to bezwzględnie potrzebne.
Profilaktyka chrapania
Pewne zmiany w stylu życia mogą pomóc zatrzymać lub zmniejszyć chrapanie. Oto kilka z nich, które możesz wypróbować również w swoim przypadku:
- Unikaj środków uspokajających (takich jak zolpidem, klonazepam i eszopiklon) lub napojów zawierających alkohol przed snem.
- Skonsultuj ze mną możliwość zażywania leków łagodzących przekrwienie błony śluzowej nosa.
- Śpij z lekko uniesioną głową, aby poprawić przepływ powietrza.
- Spróbuj spać na boku zamiast na plecach.
Leczenie chrapania
Jeżeli działania profilaktyczne nie przynoszą już oczekiwanego rezultatu, wówczas należy się zastanowić nad podjęciem odpowiedniego leczenia. Chrapanie można leczyć na różne sposoby. Metodę leczenia wybiorę uwzględniając Twoje indywidualne przyczyny dolegliwości.
Jeśli powodem chrapania są wady anatomiczne, mogą zostać usunięte chirurgicznie i w ten sposób problem zostanie rozwiązany. Leczenie operacyjne polega na przywróceniu prawidłowej drożności w obrębie górnego odcinka drogi oddechowej. Rodzaj zabiegu zależy od umiejscowienia problemu (gardło, nos lub język).
Najczęściej jest to leczenie chrapania metodą radiochirurgii – plastyka podniebienia miękkiego (uvulopalatoplastyka, UPP).
W leczeniu chrapania i bezdechu sennego znajduje obecnie zastosowanie metoda termoterapii bipolarnej (inne nazwy to: radiochirurgia, Celon, RaVor). Dzięki użyciu bipolarnej elektrody uzyskuje się unikalny efekt termoablacji niskotemperaturowej (około 70 – 80° C) prądami wysokiej częstotliwości. Metoda ta łączy w sobie optymalnie małoinwazyjność z efektywnością. Zabieg tą metodą jest nieskomplikowany i praktycznie bezkrwawy, wykonywany ambulatoryjnie, nawet w znieczuleniu miejscowym. Metoda ta wykorzystywana jest przy plastyce podniebienia miękkiego, konchoplastyce oraz termoablacji nasady języka.
Pozostałe zabiegi stosowane w leczeniu chrapania to:
- tonsillektomia – całkowite usunięcie przerośniętych migdałków podniebiennych
- adenotomia – usunięcie migdałka gardłowego (metoda stosowana u dzieci).
Chirurgia nosa - septoplastyka – zabieg laryngologiczny mający na celu korekcję skrzywienia przegrody nosowej
- polipectomia/FESS – usunięcie polipów nosa, czyli przerostu zmienionej zapalnie błony śluzowej nosa lub zatok przynosowych
Wiele zabiegów laryngologicznych nie wymaga długiego pobytu w szpitalu. Są wykonywane w warunkach ambulatoryjnych lub w ramach tzw. chirurgii jednego dnia. Wkrótce po zabiegu pacjent wraca do domu i swoich codziennych obowiązków. Do tego typu metod leczenia należy np. radiochirurgiczne udrożnienie nosa lub gardła czyli tzw. radiochirurgiczne UPP (uwulopalatoplastyka). Wykorzystuje ona efekt koblacji (kontrolowana ablacja) – zastosowanie technologii fal radiowych i niskich temperatur. Podczas zabiegu nie dochodzi do powstania poparzenia, obrzęk pooperacyjny jest ograniczony do minimum, a krwawienie zazwyczaj jest niewielkie.
Wspomaganie walki z chrapaniem
Aby skutecznie walczyć z chrapaniem, warto zredukować nadmierną masę ciała – istotna jest aktywność fizyczna i właściwa dieta. Wzmocniony i silny organizm oznacza lepszą kondycję mięśni i tkanek również w okolicy górnych dróg oddechowych. Wskazane jest także ograniczenie spożywania alkoholu, kawy oraz innych używek.